Aşıda fikri mülkiyet muafiyeti: zenginden çalıp yoksula mi vermek?

Muharrir: Geoffrey Smith

Investing.com – ABD Lideri Joe Biden’in Covid-19 aşılarında fikri mülkiyet haklarından feragat etme fikri üzerine geç eğilmesi, içerikten çok bir şekil sorunu ve dünya bundan fazlası olmadığı için minnettar olmalı.

Ticaret Danışmanı Katharine Tai, geçen hafta, global aşı kampanyalarını desteklemek emeliyle ABD’nin Covid-19 aşılarının fikri mülkiyet haklarında ‘geçici’ muafiyet fikrini destekleyeceğine işaret etti.

Beğenilen bir jest. ABD’yi, dünyanın en büyük meselelerini çözme yeteneğine sahip asil ve fedakar bir muhteşem güç üzere gösteriyor: insanlığın düzgünlüğünü ilaç şirketlerinin kârının önüne koyan gerçek bir dünya başkanı.

Fakat idare bunun gerçekleşmesinin mümkün olmadığını biliyor. Birincisi, Tai tarafından benimsenen teklif, Dünya Ticaret Örgütü tarafından ele alınmaktadır ve bu durumda tüm üyelerinin oybirliğiyle takviyesine muhtaçlık duymaktadır. Hem AB hem de biraz kararsızlıktan sonra İngiltere, fikri desteklemediklerini belirttiler.

Dahası, Avrupalılar desteklemeye karar verse bile Moderna ve Pfizer gibileri, mülkiyet hakları müdafaasının hükümetin güzel görünmesini sağlamaktan daha değerli olduğu ABD mahkemelerindeki süreci erteleyebilir. Bu tıp pürüzler ortadan kalktığında salgın hakikaten hoş bir halde bitebilir.

Sonuç olarak Biden idaresi kendilerini âlâ beşerler üzere, Avrupalıları da kaba ve huysuz gösteriyor. Bu ortada da dünya acı çekmeye devam ediyor.

Aşıların dünya çapında daha süratli yayılması gerektiğini inkar etmek mümkün değil. “Hepimiz inançta olana kadar kimse inançta değil” şiarı mantıksız bir abartı lakin güçlü dünya iktisadının bahtı, gelişmekte olan iktisatla sıkı bir formda kontaklı olduğu sürece Hint, Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya ekonomileri olağana dönene kadar salgından tam bir kurtuluş gerçekleşmez.

4.000’i aşkın resmi günlük mevt sayısının büyük ihtimalle olduğundan daha az olduğu Hindistan ve Güney Afrika’nın hakikaten gereksinimi var. Bilhassa Güney Afrika, 1990’larda 11 milyondan fazla kişinin hayatını kaybettiği ve çok daha fazlasının etkilendiği bir salgın vaktinde batılı ilaç şirketlerinin, HIV/AIDS ilaçlarını hayırsever bir biçimde paylaşma isteksizliği nedeniyle derinden yaralanmış durumda.

Bununla birlikte Hindistan’ın bu yılki eyalet seçim kampanyaları sırasında kitlesel siyasi mitinglere müsaade vermesi var lakin daha acı gerçek, Hindistan’ın yirmi yıllık harikulâde ekonomik büyümeyi halk sıhhati sistemini düzgünleştirmek için kullanamamış olması: Hindistan’ın sıhhat harcamaları, 2000 yılında GSYH’nin %4’ü iken Covid’den evvelki son yılda zar sıkıntı %3,5’i buldu. Bu mühlet zarfında hem nükleer silahlar hem de kendi uzay programı için bol ölçüde parası vardı.

Lakin, güçlü ve fakir ortasındaki global eşitlik üzere bahisler bir kenara bırakıldığında bile fikri haklarda muafiyet lehine olan argümanlar ikna edici değil. AstraZeneca ve Johnson&Johnson aşılarının tetiklediği kan pıhtılaşması sıkıntıları, ilaç geliştirme dünyasında zaferin, felakete yakın bir şeye ne kadar kolay bir halde dönüşebileceğinin bir hatırlatıcısı.

Rusya’nın ilaç sanayisi, Sputnik aşısını dengeli standartlarda üretemeyeceğini ve kusurlu partileri Slovakya ve diğer yerlere gönderemeyeceğini şimdiden kanıtladı. Brezilya’dan Seyşel Adaları’na kadar birçok yerden gelen raporlar, Sinopharm’ın Covid-19 aşısının etkisiz olduğunu gösteriyor.

Aşı yapmak zordur. Dünyanın dört bir yanında eşit olmayan üretim yeterliliğine sahip şirketlerin, birinci etapta onay sürecinden gözle görülür formda aceleye getirilen ilaçların taklit versiyonlarını yapmasına müsaade vermek, yersiz bir ekstra risk katmanıdır.

Ve taklit ilaçların başarısız bir formda piyasaya sürülmesinin riskleri de göz arkası edilmemelidir. Covid aşıları için yetkilendirme sürecinde kolaya kaçıldığı ve süreci denetleyen hükümetlerin motivasyonları konusunda önemli kuşkular var. Bu kuşkular şimdiden kamuoyunun çok ötesine yayıldı. Covid-19 ilaçlarında yaşanan yüksek profilli bir aksilik, aşıların reddedilmesini yıllarca ana akım haline getirebilir ve komplo teorisini meşrulaştırabilir.

Fikri mülkiyet müdafaalarının iki nedeni vardır: mucitlerin yaratıcılıklarının karşılığını alabilmelerini sağlamak ve böylelikle yeni jenerasyon mucitleri teşvik etmek ve topluma yarar sağlayan yeni teknolojinin, bu yararları baltalamayacak formda sunulmasını sağlamak. Bunlar muazzam iki kamu malı. Maliyetleri, şu an Moderna ve BioNTech tarafından tahakkuk eden ekstra kârdır. Herkesin zevkine uymayabilir fakat onları ödüllendirmeyi reddetmek, dünyanın hemen mucize bir ilaca muhtaçlığı olduğu diğer bir vakitte, onu geliştirmek için gereken değerli Ar-Ge departmanının orada olmayacağı manasına gelecektir.

Başka karikatürler için: https://.tr.investing.com/analysis/comics

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.