ABD Eski BM Temsilcisi Craft CNN TÜRK’e konuştu: Erdoğan Suriyelilerin insanlık onurunu geri verdi

-BM Güvenlik Kurulu şimdi Filistin-İsrail ortasındaki çatışmalara ait resmi bir bildiri yayınlamadı. ABD’nin tansiyonu daha da arttıracağı gerekçesiyle bilerek bildirinin yayınlanmasını engellediği tez edildi. Bu mevzuda ne düşünüyorsunuz? Sizce BM Güvenlik Kurulu bildiriyi yayınlamalı mı?

CRAFT: Bu problemler Güvenlik Konseyi’nde acilen ele alınıyor. Bu durum için de iki acil toplantı yapıldı. İki tarafta için de tansiyonun ve şiddetin azaltılmasını destekliyorum. Bu tansiyon İsrail’de sokaklara dökülmüş durumda. Netanyahu’nun da dediği üzere Arap ve Filistinlilerin birbirini linç etmesi kabul edilemez, bu durmalı. Lakin BM Genel Şurası ve Güvenlik Konseyi’nde de tekraren lisana getirdiğim üzere, İsrail’in kendini savunma hakkını destekliyorum. İsrail aksisi eğilimi daha da artırmak yerine bir tahlil bulunmalı. BM’de çalıştığım sürece İsrail için her gün uğraş verdim ve İsrail sıkıntısına daima ön yargıyla yaklaşıldı. Artık bu sıkıntıyı bitirmeli ve İsrail’in kendini savunma hakkını desteklemeliyiz.

-Başkan Trump periyodunda ABD’nin BM Daimi Temsilciliğini yaptınız. Bu periyotta ABD-İsrail münasebetinin daha da derinleştiğini gördük. Golan Tepeleri’nin ilhakı resmen kabul edildi, ABD Büyükelçiliği Kudüs’e taşındı… Son yaşanan krizin altında bu ikili bağın daha da derinleşmesi olduğunu savunanlar var. İsrail’in ABD’yle daha da yakınlaştığı için yürek bulduğu söyleniyor. Bu yorumları nasıl değerlendirirsiniz? Sizce ABD, İsrail ve Filistin ortasında daha istikrarlı bir siyaset izlemeli mi?

CRAFT: Hilken istersen İbrahim Anlaşması’nı bir hatırlayalım. Birleşik Arap Emirlikleri, İsrail ve Bahreyn imzaladı bu muahedeyi. Hepsi Orta Doğu’da ve dünyanın kalanında barış ve gücü sürdürmenin değerinin farkında. Ortak bir birlikte yaşama algısına sahip olmak gerektiğinin farkında. Bence en değerlisi inanç özgürlüğü dair insanlık onurunu unutmamak. Ben olsam Biden’ın İsrail iktidarıyla telefon görüşmesini ertelemesini sorgulardım. Şunu düşünelim: Bu İsrail’e ne ileti veriyor… Hamas’a ne ileti veriyor? Bence Biden’ın BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı’na fonları yine tahsis etmesi militan bir terör örgütü olan Hamas’a bir ileti gönderiyor. “İsrail’e daha az ehemmiyet veriyoruz” diyor. Trump hükümeti İsrail her vakit listenin başına aldı. Lider Trump ve Jared Kushner İbrahim Muahedesiyle Orta Doğu’ya istikrar getirmeye çalıştı ve bugün de bu süreç devam ediyor. Bu bölgedeki ortak düşman İran’dır. İran rejimi kendini ve finansal ve insan sermayesini büsbütün Orta Doğu’da ve dünyanın kalanında istikrarı bozmaya adamış durumda. Devlet lideri Mahmud Abbas da İran’ın Hamas’a sponsor olduğunu söyledi. Bu cümle bile tek başına İran’ın bölgede istikrarı bozmaya çalıştığını kanıtlamaya kâfi. İran rejiminin Orta Doğu’da daha fazla hareket yürütmesine müsaade vermeyeceğiz.

– Gelişmeleri yakından takip ettiğinize eminim, bildiğiniz üzere Gazze tekrar savaşın eşiğine geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan Gazze’deki ateşkesi korumak için bir memleketler arası barış gücü kurulması fikrini yine gündeme getirdi. Bu yaklaşım hakkında ne düşünüyorsunuz? Şayet bu BM Güvenlik Konseyi’nin önüne gitse üyeler bir tahlil olarak kabul eder mi? Sizce bir tahlil olur mu?

CRAFT: Bu yaklaşımı takdir ediyorum. Hükümet de Mısır, Katar ve BM’nin bu sorunu çözüp yine inşa sürecine başlama uğraşlarını takdir ediyor. Anlamamız gereken şey şu: Gazze’ye bir barış gücü gönderme fikri çok beğenilen fakat haydut İran rejimini bölgeden çıkartana kadar hiçbir şey çözülmeyecek.

-Biden hükümeti ABD’yi İran’la nükleer muahedeye geri döndürmeye çalışıyor. Lider Trump’sa bir “tam baskı” siyaseti izliyordu. Sizce hangisi daha uygun? ABD mutabakata mı devirli yoksa baskı siyaseti sürmeli mi?

CRAFT: Bence bu görüşmelerden bir sonuç çıkacak. Lakin bu sırada İran rejimin üstündeki tam baskıyı sürdürmeliyiz. İran halkını önemsiyoruz, Orta Doğu halklarını önemsiyoruz. İran rejimi davranışını değiştirene kadar baskıyı sürdürmeliyiz. Bu bağlamda Biden hükümetinin “Anlaşma ya da savaş” ikilemi gerçeği yansıtmıyor. Bu eksik mutabakattan çekildik ve savaş çıkmadı. Üç devlet İbrahim Anlaşması’na katıldı, İsrail’le barış ilan etti. Bu yüzden İran’la nükleer mutabakata dönmek Gazze’de gördüğümüz ve hissedebildiğimiz üzere barışa ziyan verecek ve birçok ülkeye sıçrayacak bir savaş için gerekli koşulları hazırlayacak.

-Türkiye ve Mısır’dan diplomatik delegasyonlar 8 yılın akabinde birinci kez yüz yüze görüştü. Bu iki aktör ortasındaki bir yakınlaşma bölgedeki siyasi güç istikrarını nasıl tesirler?

CRAFT: Bence bu ezber bozan bir atılım. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Lider Putin ile temaslarını gözlemledim. Kendisi çok değerli değişiklikler yapabiliyor. Örneğin Suriye’de ateşkes sağladı, böylelikle bölgeye insani yardım ulaştırabildik. Sisi’yle de yapan görüşmeler yapmasını umuyorum. Bu olursa Orta Doğu’da işler değişir. Mısır-İsrail görüşmeleri bölgedeki kıymetli diplomatik gelişmelerden biri. Suudi Arabistan-İran görüşmeleri var. Türkiye’nin körfez ülkeleriyle temasları var. İbrahim Muahedesi, Libya’da bir koalisyon hükümetinin onaylanması ve Suudi Arabistan’ın liderlik ettiği Katar ablukasının bitmesi. Bu yüzden Mısır atağının ezber bozacağını düşünüyorum. Türkiye’yi ziyaret ettim. Ülkeniz milyonlarca Suriyeli mülteciye muazzam takviye verdi. Şahsen buna şahit oldum. Cumhurbaşkanı Erdoğan bu mültecilerin insanlık onurunu yine tahsis etti. Türk halkı onları kabul etti onlara eğitim ve hayat kurma talihi verdi. Birebir vakitte bir gün konutlarına dönmelerini sağlamak için de adımlar attı. Zira dünya Suriye’yi izliyor. İran’a geri dönecek olursam onlar Asad rejimini destekliyor. Orta Doğu bir ortaya gelip İran rejimine “dur” diyene kadar hem Orta Doğu’da hem de Türkiye’de meseleler devam edecek. Yakında Türkiye’yi tekrar ziyaret etmeyi planlıyorum. Türk halkına Bab El-Hava hudut kapısındaki gayretleri için teşekkür etmek istiyorum. Hudut sorunu bir sefer daha gündemde. Hudut kapısının açık kalacağından ve insani yardımı sürdürebileceğimizden eminim. Ankara’nın Mısır temasları çok umut vadeden bir atılım. Türkiye’nin Mısır’la görüşmesi bağlamında Türkiye-İsrail bağlantısını düşünelim. Salgın öncesi Türkiye’den İsrail’e 12 uçuş vardı. Ekonomik ilgiler var. Türkiye olumlu olana odaklanıyor. Bu yüzden tekrar diyalog kapısını açtı. Tek taraflı olmaz natürel. İki istikametli olmalı. Mısır’ın da gayret göstermesi gerekiyor. Orta Doğu’da barışı güçlendirmek için temas başlatmak takdire şayan bir atılım. Biden ve Erdoğan 14 Haziran’da Brüksel’deki NATO Zirvesi’nde görüşecek. ABD-Türkiye münasebetini tekrar canlandıracaklarını umuyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.